Водныя цвердакрылыя (Coleoptera) Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка (Беларусь)

Даследаванні водных цвердакрылых (Coleoptera) праводзіліся ў вясновы і восеньскі перыяды ў 1995– 2000 гг. і 2024 г. Адбор проб ажыццяўляўся стандартным гідрабіялагічным падхватнікам (25 × 25 см, 500 мкм) у прыбярэжнай частцы вадаёмаў на глыбіні да 0,5–0,7 м. Праводзіўся таксама ручны адбор проб з камянёў і іншых затопленых прадметаў у прыбярэжнай частцы вадаёмаў. Пробы фіксаваліся 70%-м растворам этылавага спірту, з наступным разборам і ідэнтыфікацыяй жывёл у лабараторных умовах. У вадаёмах Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка выяўлена 106 відаў водных цвердакрылых, якія адносяцца да 9 сямействаў: Haliplidae – 9, Noteridae – 2, Dytiscidae – 69, Gyrinidae – 7, Helophoridae – 3, Hydrochidae – 2, Hydrophilidae – 11, Hydraenidae – 2, Spercheidae – 1. Важная сістэмаўтваральная роля належыць сажалкам і часовым вадаёмам, у якіх выяўлена 66,7 % ад усіх знойдзеных відаў жукоў. Тут жа адзначана і іх найбольшая колькасць – 46,67 % ад усіх калектаваных жывёл. У буйных стаялых вадаёмах (азёры, кар’еры), рэках і каналах назіраецца меншы лік відаў і іх колькасць. Сярод водных цвердакрылых трэба адзначыць знаходку Graphoderes bilineatus (De Geer, 1774). Гэты від ахоўваецца ў Беларусі, а таксама занесены ў Еўрапейскі чырвоны спіс. Сярод калектаваных цвердакрылых у вадаёмах заказніка ахоўнымі і ўключанымі ў Чырвоныя спісы шэрагу краін Еўропы аказаўся 21 від. Рэдкія для Беларусі і Еўропы віды – Haliplus laminatus (Shaller, 1783), Agabus bifarius (Kirby, 1937) і Gyrinus suffriani Scriba, 1855. Распаўсюджванне гэтых відаў вывучана яшчэ недастаткова. Зроблена выснова аб тым, што фауна цвердакрылых у вадаёмах Палескага дзяржаўнага радыяцыйна-экалагічнага запаведніка адносна багатая і прадстаўлена рэдкімі і ахоўнымі відамі жывёл не толькі ў Беларусі, але і ў Еўропе.

1. Захаренко, В. Б. Материалы по фауне водных жуков (Coleoptera: Haliplidae, Dytiscidae, Gyrinidae) Белоруссии / В. Б. Захаренко, М. Д. Мороз // Энтомологическое обозрение. – 1988. – T. 68, № 2. – С. 282–290.

2. Рындевич, С. К. Фауна и экология водных жесткокрылых Беларуси (Haliplidae, Noteridae, Dytiscidae, Gyrinidae, Helophoridae, Georissidae, Hydrochidae, Spercheidae, Hydrophilidae, Hydraenidae, Limnichidae, Dryopidae, Elmidae) : в 2 ч. / С. К. Рындевич. – Мн. : Технопринт, 2004. – Ч. 1. – 272 с.

3. Мороз, М. Д. Фауна водных жесткокрылых (Coleoptera) Полесского государственного радиационно­экологического заповедника / М. Д. Мороз, А. П. Голубев // Фауна и флора Прибужья и сопредельных территорий на рубеже XXI столетия : материалы Междунар. науч.­практ. конф. (20–21 дек. 2000 г.) / Брест. гос. ун­т им. А. С. Пушкина ; редкол.: В. Е. Гайдук (гл. ред.) [и др.]. – Брест, 2000. – С. 129–130.

4. Moroz, M. Aquatic beetles and bugs (Insecta: Coleoptera, Heteroptera) of a Chernobyl Nuclear Power Station Zone // Fifth International Symposium and Exibition on Environmental Contamination in Central and Eastern Europe, Prague, 12–14 September. – Prague, 2000. – P. 143.

5. Красная книга Республики Беларусь. Растения: редкие и находящиеся под угрозой исчезновения виды дикорастущих растений / М­во природ. ресурсов и охраны окружающей среды Респ. Беларусь, НАН Беларуси ; редкол.: И. М. Качановский (предс.), М. Е. Никифоров, В. И. Парфенов [и др.]. – Мн. : Бел. энцыкл., 2015. – 448 с.

6. Определитель пресноводных беспозвоночных России и сопредельных территорий / под ред. С. Я. Цалолихин. – СПб. : Наука, С.­Петерб. отд­ние, 2001. – Т. 5 : Высшие насекомые. Ручейники. Чешуекрылые. Жесткокрылые. Сетчатокрылые. Большекрылые. Перепончатокрылые / В. Д. Иванов, В. Н. Григоренко, Т. И. Арефина. – 2001. – 836 с.

7. Зайцев, Ф. А. Плавунцовые и вертячки / Ф. А. Зайцев // Фауна СССР. Насекомые жесткокрылые. – М. ; Л. : Изд. АН СССР, 1953. – Т. 4. – 376 с.

8. Coleoptera / F. Ødegaad, J. Andersen, O. Hansse [et al.] // Norwegian Red List for Species. – Artstabanken, 2010. – P. 257–290.

9. Pawłowski, J. Coleoptera (Chrząszcze) / J. Pawłowski, D. Kubisz, M. Mazur // Czerwona lista zwierząt ginących i zagrożonych w Polsce. Głowaciński Z. (red.); Instytut Ochrony Przyrody PAN. ‒ Krakόw, 2002. – Р. 88–110.

10. Hájek, J. Dytiscidae (potapnikoviti) / J. Hájek, J. Štꜥastny // Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí. Farač J., Král D., Škorpík M. (eds.). – Praha, 2005. – P. 414–416.

11. Hájek, J. Gyrinidae (virnikoviti) / J. Hájek // Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí / J. Farač, D. Král, M. Škorpík (eds.). – Praha, 2005. – P. 417–418.

12. Hydrophiloidea (vodomilove) / D. Travniček, M. Fikaček, V. Boukal, J. Zeleny // Červený seznam ohrožených druhů České republiky. Bezobratlí / Еds. J. Farač, D. Král, M. Škorpík. – Praha, 2005. – P. 422–424.

13. Красная книга Республики Крым. Животные / отв. ред. С. П. Иванов, А. В. Фатерыга. – Симферополь: АРИАЛ, 2015. – 440 с.