Уплыў гідратэрмічнага рэжыму сезона на біяхімічны склад пладоў сартоў бружмелю сіняга (Lonicera caeruleа L.) і ступень яго трансфармацыі ў працэсе захоўвання ў звычайным газавым асяроддзі пры нізкай станоўчай тэмпературы

Прыведзены вынікі параўнальнага даследавання ў паўднёвай агракліматычнай зоне Беларусі ў кантрастныя па гідратэрмічным рэжыме сезоны 2023 і 2025 гг. біяхімічнага складу пладоў 5 новых інтрадукаваных гатункаў бружмелю сіняга – Aurora, Honey bee, Indigo Gem, Wojtek, Zojka і раяніраванага сорту Ленінградскі волат па колькасці шэрагу арганічных кіслот, вугляводаў і фенольных злучэнняў і ступені яго трансфармацыі ў працэсе захоўвання ў звычайным газавым асяроддзі пры нізкіх станоўчых тэмпературах. Ва ўсіх або большасці таксонаў бружмелю халаднаватае і дажджлівае надвор’е мая – чэрвеня 2025 г. спрыяла ўзбагачэнню пладоў адносна больш спрыяльнага па ўмовах надвор’я сезона 2023 г. арганічнымі злучэннямі рознай хімічнай прыроды і павышэнню іх нутрыентнай каштоўнасці па сукупнасці 14 біяхімічных характарыстык, найменшаму – у сорта Ленінградскі волат і найбольш значнаму – у новых тэсціруемых таксонах, асабліва ў сартах Indigo gem і Zojka. Нягледзячы на параўнальна непрацяглы перыяд захоўвання пладоў бружмелю, абмежаваны 8 суткамі, выяўлена істотная трансфармацыя іх біяхімічнага саставу, у якой адзна чаны падобныя ва ўсіх таксонаў заканамернасці, якія праяўляюцца ў значным абядненні свабоднымі арганічнымі, аскарбінавай і гідраксікарычнымі кіслотамі, часткова пекцінавымі рэчывамі, антацыянавымі пігментамі пры зніжэнні агульнай колькасці біяфлаваноідаў, на фоне абагачэння сухімі рэчывамі, катэхінамі, флаваноламі, растваральнымі цукрамі пры павелічэнні паказчыка цукракіслотнаго індэкса і неадназначных змяненняў у складзе дубільных рэчываў. Паказана, што накіраванасць і ступень выразнасці выяўленных тэндэнцый у значнай меры вызначаліся генатыпам раслін і хімічнай прыродай арганічных злучэнняў. Устаноўлена, што найменшай, прычым падобнай залежнасцю ад гідратэрмічнага рэжыму сезона характарызаваўся працэс трансфармацыі біяхімічнага складу пладоў у сартоў Indigo gem і Aurora, тады як найбольшай – у сартоў Honey bee і Zojka пры прамежкавым падобным становішчы ў сартоў Wojtek і Ленінградскі волат.

1. Влияние генотипа растений жимолости синей (Lonicera edulis Тurcz. ex freyn) и погодных условий вегетационного периода на лежкоспособность плодов при низкой положительной и комнатной температурах / Н. Б. Павловский, Ж. А. Рупасова, А. В. Ральцевич [и др.] // Вестник Фонда фундаментальных исследований. – 2024. – № 2. – С. 153–161.

2. Влияние генотипа растений и абиотических факторов на изменчивость биохимических характеристик плодов голубики высокорослой при интродукции в условиях Беларуси / Ж. А. Рупасова, Н. Б. Павловский, К. А. Добрянская [и др.] // Вестник Фонда фундаментальных исследований. – 2024. – № 3. – С. 39–47.

3. Продукты переработки плодов и овощей. Методы определения сухих веществ или влаги : ГОСТ 28561-90. – Введен 01.07.1991. – М. : Стандартинформ. – 11 с.

4. Методы биохимического исследования растений / А. И. Ермаков, В. В. Арасимович, Н. П. Ярош [и др.] ; под ред. А. И. Ермакова. – 3-е изд., перераб. и доп. – Л. : Агропромиздат, 1987. – 430 с.

5. Марсов, Н. Г. Фитохимическое изучение и биологическая активность брусники, клюквы и черники : дис. … канд. фармацевт. наук : 15.00.02 / Марсов Николай Григорьевич ; Яросл. гос. мед. акад. – Пермь, 2006. – 200 с.

6. Большой практикум «Биохимия». Лабораторные работы : учеб. пособие / сост. М. Г. Кусакина, В. И. Суворов, Л. А. Чудинова ; Перм. гос. нац. исслед. ун-т. – Пермь, 2012. – 148 с.

7. Технохимический контроль консервного производства : учеб. для вузов по спец. «Технология консервирования» / А. Т. Марх, Т. Ф. Зыкина, В. Н. Голубев. – М. : Агропромиздат, 1989. – 303 с.

8. Определение содержания дубильных веществ в лекарственном растительном сырье // Государственная фармакопея СССР. Вып. 1: Общие методы анализа. – М. : Медицина, 1987. – С. 286–287.

9. Swain, T. The phenolic constituents of Prunus Domenstica. 1. The quantitative analysis of phenolic constituents / T. Swain, W. Hillis // Journal of the Science of Food and Agriculture. – Vol. 10, № 1. – P. 63–68.

10. Скорикова, Ю. Г. Методика определения антоцианов в плодах и ягодах / Ю. Г. Скорикова, Э. А. Шафтан // Труды 3-го Всесоюзного семинара по биологически активным (лечебным) веществам плодов и ягод. – Свердловск, 1968. С. 451–461.

11. Методика определения антоцианов в плодах аронии черноплодной / В. Ю. Андреева, Г. И. Калинкина, Н. Э. Ко- ломиец [и др.] // Фармация. – 2013. – Т. 3, № 3. – С. 19–21.

12. Патент BY 17648, МПК A01H 1/04 (2006.01), A01G 1/00 (2006.01). Способ ранжирования таксонов растения : № а 20101502 : заявлено 20.10.2010 : опубл. 30.10.2013 / Рупасова Ж. А., Леонтьев В. Н., Шутова А. Г., Спиридович Е. В., Решетников В. Н. ; заявитель : Ценрт. ботан. сад НАН Беларуси. – 7 с.

13. Карабанов, И. А. Флавоноиды в мире растений / И. А. Карабанов. – Мн. : Ураджай, 1981. – 80 с.

14. Генотипические особенности трансформации биохимического состава плодов Vaccinium corymbosum L. в процессе хранения в обычной газовой среде при низких положительных температурах / Ж. А. Рупасова, С. Н. Авраменко, А. В. Ушакова [и др.] // Вестник Белорусской государственной сельскохозяйственной академии. – 2025. – № 2. – С. 34–41.

15. Грушева, Т. П. Изменение химического состава плодов колонновидных сортов яблони при хранении / Т. П. Грушева, И. Н. Остапчук // Плодоводство. – 2015. – Т. 27. – С. 286–293.

16. Арасимович, В. В. Обмен углеводов при созревании и хранении плодов яблони / В. В. Арасимович, Н П. Пономарева. ‒ Кишинев : Штиинца, 1976. – 106 c.

17. Арасимович, В. В. Биохимия созревания плодов / В. В. Арасимович // Физиология сельскохозяйственных растений. – 1998. – Т. 10. – С. 62–82.