Фарміраванне зімоўкі вялікіх белагаловых чаек у цэнтральнай Беларусі
Анатацыя
На падставе вынікаў шматгадовых даследаванняў прааналізаваны працэс фармавання масавай зімоўкі вялікіх белагаловых чаек у цэнтральнай частцы Беларусі ў першыя дзесяцігоддзі XXI стагоддзя. Глабальнае пацяпленне і ўзмацненне цеплавога забруджвання вадаёмаў з сярэдзіны ХХ стагоддзя забяспечылі спрыяльныя ўмовы для зімоўкі вялікіх чаек на ўчастках вадаёмаў, якія не замярзаюць. Вялікія белагаловыя чайкі сталі рэгулярна адзначацца на зімоўцы на тэрыторыі Мінска з 2006/2007 гг., паступова павялічваючы колькасць. На працягу апошніх сямі сезонаў (2018/2019–2024/2025 гг.) памер зімуючай групоўкі флуктуіраваў ад 3 да 7 тыс. асобін у залежнасці ад умоў надвор’я ў канкрэтны сезон – сярэднезімовых і студзеньскіх тэмператур. Вялікае значэнне для ўзнікнення зімоўкі меў рост гнездавой папуляцыі вялікіх белагаловых чаек, пра што сведчыць прамая карэляцыя іх зімовай колькасці ў Мінску і гнездавой колькасці ў гатаўскай калоніі, найбуйнейшай у Мінскім рэгіёне і Беларусі. Колькасць зімуючых вялікіх белагаловых чаек карэлюе таксама з колькасцю птушак, якія кормяцца ў сярэдзіне зімы на палігонах камунальных адходаў – асноўнай крыніцы іх корму ў зімовы перыяд.
Аб аўтарах
І. Э. СамусенкаБеларусь
Мінск
І. А. Багдановіч
Беларусь
Мінск
Д. В. Жураўлёў
Беларусь
Мінск
М. М. Каласкоў
Беларусь
Мінск
В. В. Натыканец
Беларусь
Мінск
А. А. Астроўскі
Беларусь
Мінск
Т. Я. Паўлюшчык
Беларусь
Мінск
А. С. Пышко
Беларусь
Мінск
Г. В. Чарнаморац
Беларусь
Мінск
Спіс літаратуры
1. Ecological responses to recent climate change / G. R. Walther, E. Post, P. Convey [et al.] // Nature. – 2002. – Vol. 416. – P. 389–395.
2. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). Climate change 2021 // The physical science basis : Contribution of working group I to the sixth assessment report of the intergovernmental panel on climate change. – Cambridge : Cambridge University Press, 2021. – 260 p.
3. Fingerprints of global warming on wild animals and plants / T. L. Root, J. T. Price, K. R. Hall [et al.] // Nature. – 2003. – Vol. 421. – Р. 57–60.
4. Climate change leads to decreasing bird migration distances / M. E. Visser, A. C. Perdeck, J. H. van Balen, C. Both // Global Change Biology. – 2009. – Vol. 15, № 8. – P. 1859–1865.
5. Guillemain, M. Effects of climate change on European ducks: What do we know and what do we need to know? / M. Guillemain, H. Pöysä, A. D. Fox [et al.] // Wildlife Biology. – Vol. 19, № 4. – P. 404–419. URL:
6. Lopez, L. S. Reaching a breaking point: How is climate change influencing the timing of ice breakup in lakes across the northern hemisphere? / L. S. Lopez, B. A. Hewitt, S. Sharma // Limnology and Oceanography. – 2019. – Vol. 64, № 6. – P. 1–11.
7. Positive impacts of important bird and biodiversity areas on wintering waterbirds under changing temperatures throughout Europe and North Africa / D. Pavón-Jordán, W. Abdouc, H. Azafzaf [et al.] // Biological Conservation. – 2020. – Vol. 246. – P. 1–10.
8. Liczebność i rozmieszczenie ptaków wodnych zimujących w Polsce w roku 2020 / W. Meissner, T. Chodkiewicz, Ł. Wardecki [et al.] // Ornis Polonica. – 2022. – Vol. 63. – S. 215–244.
9. Number and distribution of wintering waterfowl in Belarus / A. Kozulin, S. Schokalo, V. Natikanets [et al.] // Acta Zoologica Lituanica. – 2001. – Vol. 11, № 3. – P. 260–265.
10. Федюшин, А. В. Птицы Белоруссии / А. В. Федюшин, М. С. Долбик. – Мн. : Наука и техника, 1967. – 520 с.
11. Шокало, С. И. Зимующие водоплавающие на реках Западный Буг и Мухавец в районе города Бреста / С. И. Шокало, Б. И. Шокало // Subbuteo. Беларускі арніталагічны бюлетэнь. – 1998. – Т. 1, № 1. – С. 32–35.
12. Юрко, В. В. Изменение условий зимовки и структура водоплавающих и околоводных птиц Беларуси / В. В. Юрко // Научно-методическое обеспечение деятельности по охране окружающей среды: проблемы и перспективы : сб. науч. тр. – Мн. : БелНИЦ «Экология», 2011. – С. 160–169.
13. Натыканец, В. В. Видовой состав, численность и статус водоплавающих птиц, зимующих в Беларуси / В. В. Натыканец, О. А. Островский, И. А. Богданович // Казарка: бюллетень Рабочей группы по гусеобразным Северной Евразии. – 2020. – № 22. – С. 155–181.
14. Яковец, Н. Н. Гнездовая экспансия больших белоголовых чаек в Беларуси – закономерности и тенденции / Н. Н. Яковец, М. Е. Никифоров // Динамика биологического разнообразия фауны, проблемы и перспективы устойчивого использования и охраны животного мира Беларуси : тез. докл. IХ Зоол. науч. конф., Минск, 2004 г. – Мн. : Мэджик Бук, 2004. – С. 127–128.
15. Samusenko, I. Distribution, number and species composition of large gulls Larus sp. breeding in Belarus in 2018–2022 / I. Samusenko, A. Pyshko // Ornis Polonica. – 2023. – Vol. 64, № 1. – P. 1–16.
16. Птицы СССР. Чайковые. – М. : Наука, 1988. – 416 с.
17. Malling Olsen, K. M. Gulls of North America, Europe and Asia / K. M. Malling Olsen, H. Larsson. – Princeton University Press, 2004. – 608 p.
18. Белгидромет. Климатическая характеристика января 2025 года. – URL: https://belgidromet.by/ru/climatolog-ru/view/klimaticheskaja-xarakteristika-janvarja-2025-goda-9215-2025 (дата обращения: 02.03.2025).
19. Грищенко, В. Н. Видовой состав и структура населения водоплавающих и околоводных птиц, зимующих на Днепре в районе Каневской ГЭС / В. Н. Грищенко, Е. Д. Яблоновская-Грищенко, М. Н. Гаврилюк // Berkut. – 2013. – Вып. 22, № 1. – С. 1–13.
20. Самусенко, И. Э. Мониторинг населения птиц на полигонах твердых бытовых отходов Минска в 2016 г. / И. Э. Са - мусенко // Зоологические чтения – 2017 : сб. ст. Междунар. науч.-практ. конф., Гродно, 15–17 марта 2017 г. ; редкол.: О. В. Янчуревич (отв. ред.) [и др.]. – Гродно : ГрГУ, 2017. – С. 193–197.
21. Черноморец, А. В. Сравнительная характеристика орнитокомплексов полигонов ТКО Минской области в зимний период / А. В. Черноморец, А. С. Пышко, И. Э. Самусенко // Зоологические чтения : сб. науч. ст., посвящ. 130-лет. д-ра биол. наук, проф. А. В. Федюшина / ГрГУ им. Янки Купалы ; редкол.: О. В. Янчуревич (гл. ред.) [и др.]. – Гродно : ГрГУ, 2021. – С. 228–231.
22. Черноморец, А. В. Сезонные особенности и межгодовая динамика использования полигона отходов г. Минска различными видами чаек / А. В. Черноморец, И. Э. Самусенко // Актуальные проблемы охраны животного мира в Беларуси и сопредельных регионах : материалы II Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 11–14 окт. 2022 г. ; редкол.: А. В. Кулак [и др.]. – Мн. : А. Н. Вараксин, 2022. – С. 490–496.
23. Государственное учреждение «Белгидромет». – URL: https://belgidromet.by/ (дата обращения: 11.02.2025).
24. Справочно-информационный портал «Погода и климат». – URL: https://pogodaklimat.ru (дата обращения: 11.02.2025).
25. Винчевский, А. Е. Весенняя миграция и зимовка чаек в Минске в 2012–2013 гг. / А. Е. Винчевский, А. А. Винчевский // Зоологические чтения – 2015 : материалы Междунар. науч.-практ. конф., Гродно, 22–24 апр. 2015 г. ; редкол.: О. В. Янчуревич (отв. ред.) [и др.]. – Гродно, 2015. – С. 59–61.
26. Некоторые результаты и перспективы изучения населения птиц полигонов отходов – территорий повышенного экологического риска / И. Э. Самусенко, И. А. Богданович, А. С. Пышко, А. В. Черноморец // Актуальные проблемы ох раны животного мира в Беларуси и сопредельных регионах : материалы I Междунар. науч.-практ. конф., Минск, 15–18 окт. 2018 г. ; редкол.: А. В. Кулак [и др.]. – Мн. : ГНПО «НПЦ НАН Беларуси по биоресурсам», 2018. – С. 333–343.
27. Яковец, Н. Н. Послегнездовая дисперсия молодых чаек «argentatus»-complex, окольцованных в Беларуси / Н. Н. Яковец, Т. Е. Павлющик // Современное состояние растительного и животного мира стран Еврорегиона «Днепр», их охрана и рациональное использование : материалы Международ. науч.-практ. конф., Гомель, 14–16 нояб. 2007 г. / Гомел. ГУ им. Ф. Скорины. – Гомель, 2007. – С. 218–219.
28. Яковец, Н. Н. Мониторинг больших белоголовых чаек, гнездящихся в Беларуси / Н. Н. Яковец, М. Е. Никифоров // Проблемы сохранения биологического разнообразия и использования биологических ресурсов : материалы Междунар. науч.-практ. конф. и Х зоол. конф. – Мн., 2009. – С. 525–528.
29. Крупнейшая в Беларуси колония больших белоголовых чаек на крыше: основные результаты обследования 2018 года / И. Э. Самусенко, А. С. Пышко, И. А. Богданович [и др.] // Зоологические чтения – 2019 : сб. ст. / ГрГУ им. Янки Купалы ; редкол.: О. В. Янчуревич (отв. ред.) [и др.]. – Гродно, 2019. – С. 246–250.
30. Breeding-range expansion of the Caspian Gull in Europe: 2021–22 update / M. Przymencki, K. Litwiniak, P. Adriaens [et al.] // British Birds. – 2024. – Vol. 117, № 1. – P. 26–35.
31. Кадацкая, О. В. Гидрографическая сеть урбанизированных территорий как элемент формирования природного каркаса города / О. В. Кадацкая, Е. В. Санец, Е. П. Овчарова // Современные проблемы ландшафтоведения и геоэкологии : материалы VI Междунар. науч. конф. (к 110-летию со дня рождения проф. В. А. Дементьева), Минск, 13–16 нояб. 2018 г. ; редкол.: А. Н. Витченко (гл. ред.) [и др.]. – Мн. : БГУ, 2018. – С. 194–196.
32. Белгидромет. Климатическая характеристика 2021 года. – URL: https://belgidromet.by/ru/climatolog-ru/view/klimaticheskaja-xarakteristika-2021-goda-4967-2022 (дата обращения: 10.01.2025).
33. Белгидромет. Климатическая характеристика 2020 года. – URL: https://belgidromet.by/ru/climatolog-ru/view/klimaticheskaja-xarakteristika-2020-goda-3666-2021 (дата обращения: 10.01.2025).
34. Cамусенко, И. Э. Первые результаты и дальнейшие перспективы изучения гнездящихся в Беларуси темномантийных чаек с использованием спутниковой телеметрии / И. Э. Cамусенко, А. С. Пышко // Зоологические чтения : сб. науч. ст., посвящ. 125-лет. д-ра биол. наук И. Н. Сержанина, Гродно, 22–24 марта 2023 г. / ГрГУ им. Янки Купалы ; редкол.: О. В. Янчуревич (гл. ред.) [и др.]. – Гродно : ГрГУ, 2023. – С. 260–264.
35. Акимова, Л. Н. Влияние питания птенцов больших белоголовых чаек Larus argentatus-сomplex на формирование их гельминтофауны при гнездовании в городских условиях / Л. Н. Акимова, И. Э. Самусенко // Орнитологические исследования в странах Северной Евразии : тез. XV Междунар. орнитолог. конф. Северной Евразии, посвящ. памяти акад. М. А. Мензбира (165-летию со дня рождения и 85-летию со дня смерти). – Мн. : Бел. навука, 2020. – С. 35–36.
36. Пышко, А. С. Характер питания больших белоголовых чаек (Larus argentatus–complex), гнездящихся на урбанизированных территориях / А. С. Пышко // Зоологические чтения : сб. ст. Междунар. науч.-практ. конф., посвящ. 125-лет. д-ра биол. наук И. Н. Сержанина, Гродно, 22–24 марта 2023 г. / ГрГУ им. Янки Купалы ; редкол.: О. В. Янчуревич (гл. ред.) [и др.]. – Гродно : ГрГУ, 2023. – C. 237–239.
##reviewer.review.form##
Для цытавання:
Самусенка І.Э., Багдановіч І.А., Жураўлёў Д.В., Каласкоў М.М., Натыканец В.В., Астроўскі А.А., Паўлюшчык Т.Я., Пышко А.С., Чарнаморац Г.В. Фарміраванне зімоўкі вялікіх белагаловых чаек у цэнтральнай Беларусі. Прыродныя рэсурсы. 2025;(2):34-44.
For citation:
Samusenko I.E., Bogdanovich I.A., Zhuravlev D.V., Kalaskou M.N., Natykanets V.V., Ostrovsky O.А., Pavlushchick T.E., Pyshko A.S., Chernomorets A.V. Formation of wintering populations of large white-headed gulls in central Belarus. Natural resources. 2025;(2):34-44. (In Russ.)
JATS XML